Ο μύθος του Σπηλαίου.

Αφορμή για την παράθεση αυτού του μύθου του Σωκράτη από τον Πλάτωνα, σε έναν από τους διαλόγους του με θέμα την Πολιτεία είναι, η τραγική πράγματι σύμπτωσις της σύγχυσης και του σκοταδισμού που επικρατεί την σήμερον στην πλειοψηφία του κόσμου.
Ο μύθος ηλικίας τουλάχιστον 2,400 ετών ακούγεται τόσο επίκαιρος σήμερα, όταν περιδιαβαίνοντας τα ιστολόγια και τους ιστότοπους, συναντάς ένα πλήθος ανθρώπων που εκφράζονται τόσο ελεύθερα όσο ποτέ άλλοτε.
Που έχουν τη μεγαλύτερη δυνατή πληροφόρηση που είχαν ποτέ, δήλα δή την άπλετη πρόσβαση σε πληροφορίες κάθε είδους.
Αυτό που κατέδειξε ο Σωκράτης ήταν η τάση του ανθρώπου να δουλεύει μόνο με τα συναισθήματα και τον παρορμητισμό που πηγάζει από αυτά, ως αποτέλεσμα των ερεθισμάτων που δέχεται από την κίνηση των εξωτερικών εικόνων και ακουσμάτων. Δέσμιος όμως αυτών, ελάχιστα προσπαθεί να κάνει την περίφημη αναγωγή σε λεπτότερα στρώματα σκέψης και νόησης, ξεφεύγοντας από το βάρος και την πυκνότητα του σώματος.

Τελικά αυτό που δεν προέβλεψε ο Μεγάλος Φιλόσοφος, ήταν ότι ο άνθρωπος θα έφθανε κάποτε στο σημείο, να εκμεταλλευτεί εις βάρος του συνανθρώπου του, την σκέψη του, να την χαλιναγωγήσει σε έναν υλικό τρόπο ζωής, καλύπτοντας την μνήμη και την διακριτική της ικανότητα, με τόνους από περιττές πληροφορίες ανάκατες με τις ουσιώδεις για να καταφέρει αυτό που βλέπουμε σήμερα.
Τι φταίει περισσότερο; Ο διαχειριστής που βάζει τα θέματα ή οι σχολιαστές που οδηγούν την συζήτηση;
Μεγάλη στεναχώρια με βρίσκει όταν, βλέπω και ακούω ανθρώπους με μόρφωση, καλλιέργεια, γνώση, κριτική σκέψη να έχουν υποταχθεί σε μία βάρβαρη ζωή υποκύπτοντας στην ματαιοδοξία.

Περισσότερη όμως στεναχώρια με καλύπτει, όταν βλέπω ικανό δείγμα συνανθρώπων μου να αναλώνονται σε συζητήσεις που μόνο σκοπό έχουν να καλύψουν την γύμνια του σήμερα και άκουσον-άκουσον να προσπαθούν και να την δικαιολογήσουν τοποθετώντας και τον εαυτό τους μέσα. Λες και πάντα πρέπει να ανήκουν κάπου, αρκεί να είναι μεγάλο το σύνολο.
Ομηρικές κόντρες μεταξύ τους, όχι για τον νόστο, αλλά για την ναυτία της θαλασσοταραχής.
Όαση μοναδικής δροσιάς έμειναν λίγοι που, με ευφορία καρδιάς και ψυχής, διαβάζω τον λόγο τους και κοσμούν την καθημερινή μου επικοινωνία.
Ακολουθεί ο μύθος. Αλλά και η ευχή, οι μύθοι να γίνουν οδηγός για την ερμηνεία της πραγματικότητας που κρύβεται (;) μέσα τους.

Από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάτσου «Η Κοινωνική Φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων» από το βιβλιοπωλείο της Εστίας. {Πολ. 514 α.}

- «Να φαντασθής ὸτι ἡ ανθρώπινη φύση βρίσκεται στην ακόλουθη κατάσταση, ως προς την γνώση και την αγνωσία της. Φαντάσου ανθρώπους σε ένα υπόγειο οίκημα σαν σπήλαιο, με μιαν είσοδο ανοιχτή προς το φώς, που εκτείνεται σε όλο το μήκος του σπηλαίου. Μέσα εκεί βρίσκονται από μικρά παιδιά με τον αυχένα και τα πόδια τους έτσι σε δεσμά βαλμένα, ώστε να μένουν ακίνητοι και να κοιτάζουν μόνο μπροστά τους και να μην μπορούν από τα δεσμά που τους κρατούν να στρέψουν γύρω το κεφάλι.
Μακριά πίσω τους και ψηλότερα από αυτούς, καίει το φέγγος μίας φωτιάς.
Και ανάμεσα στη φωτιά και τους δεσμώτες, κάπως ψηλότερα, φαντάσου να περνάη ένας δρόμος.
Στου δρόμου την άκρη είναι χτισμένος ένας μικρός τοίχος, σαν τα παραπετάσματα που έχουν οι ταχυδακτυλουργοί εμπρός στους θεατές και δείχνουν επάνω από αυτά τα θαύματά τους.
- Φαντάζομαι είπε ο Γλαύκων.
- Φαντάσου τώρα πλάϊ στον τοίχο να περνούν άνθρωποι, που βαστούν παντός είδους σκεύη, σε τρόπο που να εξέχουν από τον τοίχο, και αγάλματα και άλλα ζώα πέτρινα και ξύλινα και λογής λογής δουλεμένα αντικείμενα. Και φυσικά από αυτούς που έτσι περνούν, άλλοι μιλούν και άλλοι σωπαίνουν.
- Μας παρουσιάζεις εδώ μιαν εικόνα απίθανη και απίθανους δεσμώτες.
- Και εν τούτοις αυτοί είναι όμοιοι με εμάς, είπα εγώ. Γιατί πρώτα-πρώτα νομίζεις πως αυτοί οι δεσμώτες μπορούν να δουν από τον εαυτό τους και από τους άλλους δεσμώτες τίποτε άλλο, παρά τις σκιές που πέφτουν, εξ αιτίας της φωτιάς, στον απέναντί τους τοίχο του σπηλαίου;
- Και τι άλλο, λέει, αφού είναι αναγκασμένοι να έχουν ακίνητο το κεφάλι των διά βίου.
- Και όσο γι΄ αυτά που κουβαλιώνται, δεν θα βλέπουν και αυτών των πραγμάτων μόνον τη σκιά;
- Τι άλλο δά;
- Αν λοιπόν μιλούσαν αναμεταξύ τους, δεν φρονείς, πως αυτά που βλέπουν θα τα χαρακτήριζαν σαν τα αληθινά όντα;
- Κατ΄ ανάγκην.
- Και αν σχηματιζόταν ηχώ στο δεσμωτήριο, από τον αντικρυνό τοίχο, κάθε φορά που κάποιος μίλησε από αυτούς που περνούν, τι φρονείς, δεν θα νομίσουν πως η σκιά που περνάει είναι εκείνη που ομιλεί;
- Έτσι μα τον Δία είπε.
- Ώστε οπωσδήποτε δεν θα νομίζουν, ότι υπάρχει τίποτε άλλο αληθινό εκτός από τις σκιές εκείνες, που κουβαλάν τα πράγματα στον δρόμο;
- Αναγκαστικά είπε.
- Σκέψου τώρα πως λύνονται τα δεσμά αυτών των ανθρώπων και πως γιατρεύονται από την αφροσύνη τους, όποια και αν είναι, σκέψου αν δεν είναι φυσικό να τους συμβούν τα ακόλουθα. Όταν κάποιος από αυτούς ξεδεθεί και αναγκαστεί ξαφνικά να σηκωθή και να στρέψει τον αυχένα και δεν μπορεί από την μαρμαρυγή του φωτός να δη εκείνα που πριν έβλεπε τη σκιά τους, τι φαντάζεσαι πως θα πη αυτός, αν κάποιος του υποδείξη, πως ό,τι ταότε έβλεπε ήταν φλυαρίες και πως τώρα είναι πιο κοντά στο όν και, καθώς είναι στραμμένος προς όντα που έχουν περισσότερο αληθινήν ύπαρξη, βλέπει και ορθώτερα τώρα, και τι θα πῆ, μάλιστα, άμα του δείξη κάθε έναν που περνάει και τον ρωτήση και τον αναγκάση να του αποκριθή τι είναι αυτός; Δεν φρονείς, πως αυτός θα απορή και θα νομίζη, πως εκείνα που έβλεπε τότε είναι αληθινώτερα από αυτά που τώρα του δείχνουν;
- Ασφαλώς μου λέει.
Και αν μάλιστα τον αναγκάσει να κοιτάξη το ίδιο το φώς, δεν θα πονέσουν τα μάτια του να κοιτάζουν και δεν νομίζη πώς αυτά είναι τω όντι σαφέστερα από εκείνα που του δείχνει ο άλλος;
- Έτσι είναι.
Και αν, είπα εγώ, τον τραβήξει κανένας από εκεί δια της βίας προς τραχύ και απότομο ανηφόρισμα και δεν τον αφήσει πριν τον φέρει έξω στο φώς του ήλιου, άραγε τότε δεν θα στεναχωριέται και δεν θα θυμώνη καθώς τον τραβούν και, όταν έλθη προς το φώς και έχη τα μάτια του γεμάτα από θάμβος, μήπως και τότε δεν θα του είναι αδύνατο να αντικρύσει έστω και ένα από αυτά, που τώρα λέγονται αληθινά;
- Έτσι ξαφνικά όπως θα ανεβή δεν θα του είναι δυνατόν είπε.
- Θα χρειασθεί λοιπόν να συνηθίσουν τα μάτια του, ως που να δή τον επάνω κόσμο. Και πρώτα θα βλέπη ευκολότερα τις σκιές και ύστερα τα είδωλα των ανθρώπων και των άλλων όντων μέσα στο νερό και τελευταία τα ίδια τα όντα. Όσο για τα ουράνια σώματα και τον ουρανό, αυτά θα τα κοιτάξει ευκολότερα νύχτα, ατενίζοντας το φέγγος των άστρων και της σελήνης, παρά μέρα τον ήλιο και το φώς του.
-Πως αλλοιώς;
-Τελευταίο νομίζω πως θα μπορέση να αντικρύση τον ήλιο, όχι το φάντασμά του στα αντιφεγγίσματα του νερού ή σε όποιο άλλο μέρος φθάνει, αλλά αυτόν τον ίδιο, να τον κοιτάξη εκεί, στη θέση του, και να τον δή όπως είναι.
-Κατ΄ανάγκην είπε.
-Και τότε πια θα συλλογισθή, πως αυτός ο ήλιος είναι που φτιάνει τις ώρες του έτους και τα χρόνια και όλα τα επιτροπεύει, όσα υπάρχουνε στον ορατό κόσμο και πως είναι τρόπον τινά η αιτία όλων εκείνων, που αυτοί έβλεπαν.
-Φανερό, είπε, σε αυτά θα καταλήξη η σκέψη του.
-Και τι λοιπόν; Όταν θα αναθυμάται την πρώτη του κατοικία και τη σοφία την εκεί και τους τοτινούς συνδεσμώτες του, δεν φρονείς πως θα μακαρίζη τον εαυτό του για την τέτοια μεταβολή του και εκείνους θα τους ελεεινολογή;
-Και βέβαια.
-Και αν στους συνδεσμώτες του εκεί κάτω, τιμώνταν, επαινώνταν και αμοιβαία βραβεύονταν, εκείνοι που οξύτερα βλέπανε όσα περνούσαν και που καλύτερα θυμόντουσαν όσα από κάθε σκεύος περνούσαν πριν και όσα μετά, και που έτσι ασφαλέστερα προμάντευαν ποιο σκεύος θα περάση, νομίζεις, πως αυτός θα επιθυμήση να έχει αυτά και θα ζηλέψη εκείνους που ανάμεσα στους δεσμώτες έχουν τις τιμές και την υπεροχή, ή θα του συμβεί αυτό που μας λέει ο Όμηρος και ολόψυχα θα προτιμήση «να ζήση στη γή επάνω δούλος ενός άλλου, ενός άκληρου» και άλλο, ο,τιδήποτε να πάθη, παρά να σκέπτεται όπως εκείνοι σκέπτονται και να ζή όπως εκέινοι ζούνε;
-Έτσι και εγώ νομίζω, πως θα δεχθή να πάθη ό,τιδήποτε άλλο, παρά ζήση κατά εκείνον τον τρόπο.
-Και τώρα στοχάσου, του λέω. Αν πάλι αυτός ο άνθρωπος ξανακατεβή και καθίση στην ίδια θέση, δεν θα είναι τα μάτια του γεμάτα σκοτάδι, καθώς ξαφνικά θα έρχεται από τον ήλιο;
-Και βέβαια λέει.
-Και αν πρέπει να διαγωνισθή με αυτούς που πάντα μείναν δεσμώτες, λέγοντας για τις σκιές εκείνες τη γνώμη του, ενώ θα τα βλέπη όλα θαμπά, πριν συνέλθουν τα μάτια του, -και δεν χρειάζεται λίγος καιρός για να εξοικειωθούν,- δεν θα δώση αφορμή σε γέλια και δεν θα λένε γι’ αυτόν, πως αφού ανέβηκε στον επάνω κόσμο, γύρισε με χαλασμένα τα μάτια του και ότι δεν αξίζει ούτε να δοκιμάση κανείς να ανέβη επάνω; Και όποιων επιχειρεί να λύση τα δεσμά τους και να τους πάη ψηλά, αν μπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια τους και να τον σκοτώσουν, δεν θα τον σκότωναν;»

4 σχόλια:

OrbitalDecay είπε...

Πολύ καλό, αλλά θα ήθελα να κάνω μιά επισήμανση.

"Που έχουν τη μεγαλύτερη δυνατή πληροφόρηση που είχαν ποτέ, δήλα δή την άπλετη πρόσβαση σε πληροφορίες κάθε είδους."

Όσον αφορά τη πληροφορία, οι άνθρωποι σήμερα έχουν και την μεγαλύτερη παραπληροφόρηση από ποτέ.
Όπου υπάρχουν συμφέροντα, η σκόπιμη σύγχυση πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Πάντως αυτό που μου προκαλεί μεγάλη εντύπωση είναι η εθελοτυφλία ορισμένων, με μόνο στόχο να παρασύρουν και άλλους στη δική τους κοντόφθαλμης οπτικής πολιτική θεώρηση.

Ο μύθος είναι πάντοτε διαχρονικός, και εκτός απο την εξαιρετική προσέγγιση της γνώσης του πραγματικού κόσμου η της αληθινής σοφίας περί αυτού, μας περιγράφει άψογα μερικά απο τα στοιχεία που συνθέτουν την ανθρώπινη φύση.

ο νοών...νοείτω είπε...

Αγαπητέ φίλε OrbitalDecay,
Ακριβέστατη η επισήμανσή σου.
Αυτός είναι ο κίνδυνος αλλά και ο αγώνας που αντιμετωπίζει σήμερα ο άνθρωπος. Σε πρώτο στάδιο να μπορέσει να διαχωρίσει την πληροφορία από την παραπληροφορία.
Και σε δεύτερο στάδιο, να διακρίνει αυτούς που προσπαθούν λυσσασμένα, να τον παρασύρουν στην δική τους κοντόφθαλμης οπτικής πολιτική θεώρηση, όπως πολύ σωστά αναφέρεις.
Οι μύθοι αλλά και οι διδαχές του παρελθόντος, σκοπό είχαν, έχουν και θα έχουν να βάζουν τον άνθρωπο σε διαδικασία σκέψης, και εξέτασης των φαινομένων. Όσοι δεν βαριούνται θα βγουν κερδισμένοι.
Οι υπόλοιποι θα βλέπουν τον κόσμο μέσα από το σπήλαιο.
Σε ευχαριστώ ιδιαίτερα για την συνδρομή σου.

EL.ZIN είπε...

Καλό σου μεσημέρι
Σκεφτικό Νοητικό Αστέρι!
Στην πρώτη επίσκεψη στο χώρο σου,
να σου εκφράσω εκ μέρους όλων μας,
την χαρά μας που σε συναντήσαμε
και την ευχαρίστηση που αισθανθήκαμε κατά την περιήγηση μας εδώ,
γνωρίζοντας τις σκέψεις σου
την απλότητα,την ουσιαστικότητα του ύφους, την ειλικρίνεια
τον προβληματισμό,την ευγένεια, την διαλεκτικότητα και την διαλλακτικότητα.

Να προσθέσω πως,
πράγματι το θέμα παραμένει επίκαιρο όπως οι μεγάλες αλήθειες πάντα κρατούν την διαχρονικότητα τους αναλλοίωτη.

Οι δεσμώτες παραμένουν "δεσμώτες" γιατί οι άνθρωποι φοβούνται την ελευθερία, δεν ξέρουν τι να κάνουν με αυτή, πώς να την διεκδικήσουν και να την χρησιμοποιήσουν και η άγνοια είναι η πηγή κάθε κακού.

Οι μεγάλοι φιλόσοφοι μας, ο Πλάτων και ο Σωκράτης βάλανε τα θεμέλια
της ορθής σκέψης και του ορθού λόγου και έδωσαν έξοχα παραδείγματα
διαλόγου και διαλογισμού για το πώς μπορούν να συζητούν οι άνθρωποι μεταξύ τους και ποια θέματα είναι καλό να τους απασχολούν και πως.
Ποιές είναι οι ερωτήσεις, πως διερευνάς την αλήθεια πως την αναζητάς μαζί με τις απαντήσεις.
Πως προσπαθείς να την κατανοήσεις γεννώντας "ένα παιδί" με την μέθοδο της μαιευτικής.

Είναι να απορεί κανείς πως μπόρεσαν οι άνθρωποι να περιθωριοποιήσουν αυτά τα εργαλεία και να τα επικαλύψουν
με αυθεντίες, φανατισμούς, θρησκοληψίες, θεοκρατισμους και δογματισμούς,
κάνοντας όλο και πιο βαριές τις αλυσίδες τους.

Θα τα λέμε συχνά
... γιατί μας ενδιαφέρουν πολύ όλα αυτά.

αμμοδύτης είπε...

Δυστυχώς, ενώ εύκολα βρίσκεις στοιχεία για ο,τιδήποτε, σήμερα, το υπόβαθρο χωλαίνει, ή εγώ έχω μεγαλώσει και δεν το καταλαβαίνω.

Όρθό λόγο ωστόσο δεν βλέπω. Ποίηση δεν βλέπω, και ο κοινός νους έχει αρχίζει και σπανίζει... Ανησυχητικά συμπτώματα